دوفصلنامه پژوهش تفسیری زن و خانواده

دوفصلنامه پژوهش تفسیری زن و خانواده

تحلیل قرآنی مؤلفه‌های زن مؤمنه و بازتاب آن در مدل پایداری خانواده اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش پژوه حوزه علمیه الزهرا (س) همدان
2 مدرس حوزه علمیه الزهرا س همدان؛ مدرس دانشگاه بوعلی سینا همدان؛ عضو مرکز پژوهشی الزهرا سلام الله علیها همدان
10.22034/tafsiri.2025.1074
چکیده
زن مؤمنه در قرآن، نه‌تنها کنش‌گری منفعل در ساختار خانوادگی نیست، بلکه هویتی چندلایه و فعال دارد که در سه محور اصلی؛ شخصیتی، خانوادگی و اجتماعی تجلی می‌یابد. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از روش کیفی تحلیل مضمون، با رویکرد قرآن‌پژوهی موضوع‌محور، به کشف و تحلیل مؤلفه‌های قرآنی شخصیت زن مؤمنه و ارتباط آن با شاخص‌های پایداری خانواده اسلامی پرداخته است. جامعه پژوهش آیات قرآن کریم مرتبط با واژگان کلیدی زن مؤمنه است که با تحلیل تفسیری دو منبع معتبر (المیزان و نمونه) مورد بررسی قرار گرفت. در مجموع، ۱۰۷ آیه از ۲۴ سوره استخراج و به ۳ محور(شخصیتی، خانوادگی و اجتماعی)، ۱۱ مضمون اصلی و ده‌ها شاخص رفتاری دسته‌بندی شدند. یافته‌ها نشان داد مؤلفه‌هایی مانند ایمان، تقوا، صبر، عفت، حیا و صداقت در بُعد شخصیتی؛ نقش‌های همسری، مادری، عفاف زناشویی و مدیریت خانواده در بُعد خانوادگی؛ و مسئولیت‌پذیری اجتماعی، کرامت در عرصه عمومی و انتقال تربیت در بُعد اجتماعی، زیربنای پایداری نهاد خانواده اسلامی را تشکیل می‌دهند. تحلیل تطبیقی با نظریه‌های غربی، تفاوت‌های عمیقی را در مبانی انسان‌شناسی، غایت‌مداری و نقش زن آشکار ساخت. در مدل قرآنی، پایداری خانواده نه نتیجه‌ی صرف مناسبات عاطفی، بلکه برآمده از ایمان، اخلاق و هویت معنوی زن مؤمنه است. این مقاله با ارائه مدلی تلفیقی از آموزه‌های وحیانی، افق جدیدی را برای مطالعات میان‌رشته‌ای قرآن، زن و نهاد خانواده گشوده و مبنایی برای طراحی الگوی اسلامی–ایرانی خانواده پایدار فراهم می‌آورد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات