دوفصلنامه پژوهش تفسیری زن و خانواده

دوفصلنامه پژوهش تفسیری زن و خانواده

بررسی تحلیلی-‌تفسیری آیات فقهی مربوط به آزادی و کرامت حقوقی زن در جامعه اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه کاشان کاشان ایران
2 کاشان کاشان ایران
10.22034/tafsiri.2025.1084
چکیده
در میان مباحث بنیادین فقه اسلامی، جایگاه حقوقی و کرامت زن همواره یکی از محورهای اصلی توجه قرآن کریم بوده است. این پژوهش که با رویکرد تحلیلی‑تفسیری و با استناد به تفاسیر معتبر امامیه سامان یافته، در پی پاسخ به این پرسش است که قرآن در آیات فقهی ناظر به زن چه نظام حقوقی مبتنی بر کرامت و عدالت ترسیم کرده است. بررسی آیات فقهی در دو حوزه مالی و غیرمالی نشان می‌دهد که احکام اسلام صرفاً دستورات شرعی نیستند، بلکه مفاهیم عمیقی از آزادی انتخاب، استقلال مالی، کرامت ذاتی و حقوق انسانی زن را دربردارند. آیه مهریه، آن را نه تنها حق انحصاری و مالکانه زن، بلکه نمادی از منزلت و استقلال اقتصادی او معرفی می‌کند. آیه ۱۹ سوره نساء با لغو سنت جاهلی «ارث‌بری اجباری زنان»، زمینه آزادی و تصمیم‌گیری زن در امر ازدواج را تثبیت کرده و هرگونه اکراه یا تملّک غیراخلاقی بر او را رد می‌نماید. در حوزه غیرمالی، قرآن با محدود کردن ایلاء و لغو اثر شرعی ظهار، زن را از وضعیت «تعلیق» و «حبس اجتماعی» رهانیده و از کرامت وجودی و هویت مستقل او دفاع کرده است. این احکام در کنار تأکید بر وحدت آفرینش، کرامت ذاتی همه انسان‌ها و معیار تقوا، ساختاری انسان‌محور و عدالت‑بنیان را در نظام حقوقی اسلام ترسیم می‌کنند. بازخوانی تفسیری این آیات، نه تنها پاسخی به شبهات فمینیستی، بلکه راهکاری برای ارتقاء جایگاه زن در جامعه معاصر است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات